Trafik kazaları, maddi zararların yanında yaralanma veya ölüm gibi ağır sonuçlar da doğurabilir. Kazanın ardından zarar görenlerin hangi haklara sahip olduğu, kime ve nasıl başvurulacağı, büyük ölçüde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) ile Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre belirlenir. Bu yazıda trafik kazası sonrası tazminat sürecini genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Kaza anında ve hemen sonrasında
Tazminat sürecinin sağlıklı ilerlemesi, büyük ölçüde kaza anında toplanan bilgilere bağlıdır:
- Yaralanma varsa öncelikle sağlık ekipleri ve kolluk aranmalıdır. Yaralanmalı ve ölümlü kazalarda kolluk tarafından kaza tespit tutanağı düzenlenir.
- Yalnızca maddi hasarlı kazalarda taraflar, anlaşmaları hâlinde maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağını birlikte doldurabilir veya mobil uygulamalar üzerinden tutanak düzenleyebilir.
- Kaza yerinin, araçların konumunun ve hasarların fotoğraflanması, varsa tanıkların iletişim bilgilerinin alınması önemlidir.
- Sağlık kuruluşuna yapılan başvuruların ve tedavi belgelerinin saklanması, bedeni zararların ispatında temel delildir.
Hangi zararlar talep edilebilir?
Trafik kazasından doğan zararlar başlıca şu kalemlerden oluşur:
- Araç hasarı: Onarım giderleri veya aracın pert olması hâlinde rayiç değer.
- Değer kaybı: Onarım sonrasında aracın piyasa değerinde meydana gelen azalma.
- Tedavi giderleri: Trafik kazası nedeniyle yapılan tedavi giderlerinden kanun gereği Sosyal Güvenlik Kurumu sorumludur; bu nedenle sigorta şirketine karşı ayrıca talep edilebilecek giderler sınırlıdır.
- Geçici iş göremezlik: Tedavi sürecinde çalışılamayan döneme ilişkin kazanç kaybı.
- Sürekli iş göremezlik (maluliyet): Kalıcı sakatlık nedeniyle çalışma gücünde meydana gelen kayıp.
- Destekten yoksun kalma: Kazada hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalan yakınların uğradığı zarar.
- Manevi tazminat: Kaza nedeniyle yaşanan elem ve ızdırap karşılığında talep edilen tazminat.
Kimden talep edilebilir?
KTK'ya göre motorlu aracın işletilmesi sonucunda meydana gelen zararlardan araç işleteni ve aracın bağlı olduğu teşebbüs sahibi sorumludur. Bu sorumluluk, kusur sorumluluğundan farklı olarak tehlike sorumluluğu niteliğindedir.
Zarar görenler ayrıca, kanunda belirtilen limitler dâhilinde, kusurlu aracın zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortasını yapan sigorta şirketine doğrudan başvurabilir. Aracın kasko sigortası bulunuyorsa, araç sahibinin kendi kasko şirketine başvurması da mümkündür.
Zorunlu trafik sigortası, manevi tazminatı kapsamaz. Manevi tazminat talepleri, kusurlu sürücü ve araç işletenine karşı ileri sürülür. İhtiyari mali mesuliyet sigortası poliçesinde manevi tazminat teminatı bulunuyorsa bu teminat da ayrıca değerlendirilir.
Sigorta şirketine başvuru zorunluluğu
KTK'nın 97. maddesine göre zarar gören, zorunlu sigorta kapsamındaki talepleri için dava açmadan veya tahkime başvurmadan önce sigorta şirketine yazılı olarak başvurmalıdır. Sigorta şirketi başvuru tarihinden itibaren on beş gün içinde cevap vermezse veya verilen cevap yetersiz kalırsa, zarar gören dava açabilir veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir.
Başvuruda kaza tespit tutanağı, ehliyet ve ruhsat örnekleri, hasar fotoğrafları, ekspertiz raporu, sağlık belgeleri ve kimlik bilgileri gibi belgelerin eksiksiz sunulması, sürecin hızlanmasına yardımcı olur.
Sigorta Tahkim Komisyonu
Sigorta şirketleriyle yaşanan uyuşmazlıklarda mahkemeye alternatif olarak Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. Komisyonun sigorta şirketinin üyesi olması koşuluyla, başvuru sahibi bu yolu tercih edebilir. Tahkim süreci genellikle mahkemelere göre daha kısa sürede sonuçlanır ve uzman hakemler tarafından yürütülür. Kanunda belirtilen tutarın altındaki uyuşmazlıklarda hakem kararları kesindir; bu tutarın üzerindeki kararlara karşı itiraz ve kanun yolları öngörülmüştür.
Güvence Hesabı
Kazaya karışan aracın zorunlu trafik sigortası yoksa, araç tespit edilemiyorsa veya aracın çalınmış ya da gasp edilmiş olması gibi kanunda sayılan durumlarda, bedeni zararlar için Güvence Hesabına başvurulabilir. Güvence Hesabı, kanunda belirtilen hâllerde ve limitler dâhilinde ödeme yapar ve daha sonra sorumlulara rücu eder.
Kusur oranının önemi
Tazminat miktarı, büyük ölçüde tarafların kusur oranlarına göre belirlenir. Kolluk tarafından düzenlenen tutanak bağlayıcı değildir; uyuşmazlık hâlinde mahkeme veya tahkim heyeti bilirkişi incelemesiyle kusur oranlarını yeniden değerlendirebilir. Zarar görenin kendi kusuru veya emniyet kemeri takmamak gibi zararın artmasına katkıda bulunan davranışları, tazminattan indirim yapılmasına yol açabilir.
Bedeni zararlarda maluliyet raporu
Sürekli iş göremezlik tazminatı için maluliyet oranının usulüne uygun bir sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerekir. Tedavinin tamamlanmasından ve iyileşme sürecinin sona ermesinden önce alınan raporlar, gerçek kalıcı zararı yansıtmayabilir. Tazminat hesabında zarar görenin yaşı, geliri ve maluliyet oranı gibi bilgiler dikkate alınarak aktüerya hesabı yapılır.
Zamanaşımı
KTK'nın 109. maddesine göre motorlu araç kazalarından doğan tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak zarar, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu daha uzun ceza zamanaşımı süresi tazminat talepleri için de uygulanır. Bu durum özellikle yaralanmalı ve ölümlü kazalarda önem taşır.
Sonuç
Trafik kazası sonrası tazminat süreci; delillerin toplanması, sigorta şirketine usulüne uygun başvurulması, kusur ve maluliyet oranlarının doğru tespit edilmesi gibi birbirine bağlı adımlardan oluşur. Sigorta şirketlerinin teklif ettiği tutarların, gerçek zararı karşılayıp karşılamadığı ibraname imzalanmadan önce dikkatle değerlendirilmelidir.
Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye veya görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlar değişebileceğinden, somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.
