İcra takibine itiraz: süreler ve yöntemler

Bir sabah elinize ulaşan ödeme emri, kısa sürede karar vermenizi gerektiren bir süreç başlatır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK), borçluya takibe itiraz imkânı tanırken bu hakkın çok kısa süreler içinde kullanılmasını öngörür. Bu yazıda icra takibine itiraz yollarını, sürelerini ve alacaklının itiraza karşı seçeneklerini genel hatlarıyla ele alıyoruz.

Takip türünü belirlemek

İtiraz süresi ve yöntemi, öncelikle takibin türüne göre değişir. Ödeme emrinin üst kısmında takibin hangi yolla başlatıldığı belirtilir. Uygulamada en sık karşılaşılan takip türleri şunlardır:

• Genel haciz yoluyla ilamsız takip: Bir mahkeme kararına dayanmayan alacaklar için başlatılır (örneğin fatura, sözleşme veya cari hesap alacakları).
• Kambiyo senetlerine dayalı takip: Çek, poliçe veya bonoya dayanılarak başlatılan özel takip yoludur.
• İlamlı takip: Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belgelere dayanılarak başlatılır.
• Kira alacakları ve tahliye amaçlı takipler.

İlamsız takipte itiraz

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. İtiraz, takibin yapıldığı icra dairesine sözlü veya yazılı olarak yapılır; ayrıca e-Devlet ve UYAP üzerinden de itiraz edilebilmektedir.

İtiraz türleri şunlardır:

• Borca itiraz: Borcun hiç olmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir. Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa, itiraz edilen miktarın açıkça belirtilmesi gerekir; aksi hâlde itiraz geçersiz sayılabilir.
• İmzaya itiraz: Takip dayanağı belgedeki imzanın borçluya ait olmadığı ileri sürülüyorsa, bunun açıkça belirtilmesi gerekir. İmza açıkça inkâr edilmezse, takip bakımından belge kabul edilmiş sayılır.
• Yetkiye itiraz: Takibin yetkisiz icra dairesinde yapıldığı düşünülüyorsa, yetki itirazı da süresi içinde ve borca itirazla birlikte yapılmalıdır.

Süresi içinde yapılan itiraz, takibi kendiliğinden durdurur. İtiraz gerekçesinin bu aşamada ayrıntılı olarak belirtilmesi zorunlu değildir; ancak borca itiraz ve imzaya itirazın açıkça ifade edilmesi önemlidir.

Alacaklının itiraza karşı seçenekleri

Borçlunun itirazıyla duran takibe devam edebilmek için alacaklının iki yolu vardır:

• İtirazın kaldırılması (İİK m. 68): Alacak, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir belge gibi kanunda sayılan belgelerden birine dayanıyorsa, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu yol daha hızlıdır ve belgeye dayalı inceleme yapılır.
• İtirazın iptali davası (İİK m. 67): Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde itirazın iptali davası açabilir. Bu davada alacağın varlığı her türlü delille ispat edilebilir. Uyuşmazlığın niteliğine göre (örneğin ticari bir para alacağı ise) dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu olabilir.

Mahkeme, itirazın haksız olduğuna karar verirse ve alacak likit ise, borçlu aleyhine kural olarak alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Takibin haksız ve kötüniyetli olduğu anlaşılırsa, bu kez alacaklı aleyhine kötüniyet tazminatı gündeme gelebilir.

Kambiyo senetlerine dayalı takipte itiraz

Çek, poliçe ve bonoya dayalı takiplerde süreler daha kısadır ve itiraz mercii farklıdır:

• Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde borca veya imzaya itirazını icra mahkemesine yapmalıdır.
• Takip dayanağı senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığına ilişkin şikâyet de aynı şekilde beş gün içinde icra mahkemesine yapılır.
• Borcun ödenmesi için tanınan süre ise on gündür; bu süre itiraz süresiyle karıştırılmamalıdır.

Önemli bir fark, kambiyo takibinde itirazın takibi kendiliğinden durdurmamasıdır. İcra mahkemesi, itirazı ciddi bulursa takibin durdurulmasına karar verebilir. İmzaya itirazın reddedilmesi hâlinde borçlu aleyhine para cezası ve tazminat gibi yaptırımlar da söz konusu olabileceğinden, itirazın dayanakları dikkatle değerlendirilmelidir.

İlamlı takipte itiraz

Mahkeme kararına dayalı ilamlı takiplerde borçluya icra emri gönderilir. Borç, ilamın tarihinden sonra ödenmişse, ertelenmişse veya zamanaşımına uğramışsa, borçlu icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak takibin iptalini veya ertelenmesini isteyebilir. İlamlı takipte borcun esasına ilişkin itirazlar kural olarak dinlenmez; çünkü bu konu mahkeme kararıyla zaten belirlenmiştir.

Menfi tespit ve istirdat davaları

Borçlu, itiraz süresini kaçırmış olsa bile borçlu olmadığını menfi tespit davası ile ileri sürebilir. Bu dava takipten önce veya takip sırasında açılabilir. Takip sırasında açılan menfi tespit davasında mahkeme, kanunda belirtilen koşullarla ve teminat karşılığında alacaklının icra veznesindeki parayı almamasına ilişkin ihtiyati tedbir kararı verebilir.

Borçlu, borçlu olmadığı bir parayı icra takibi baskısı altında ödemek zorunda kalmışsa, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açarak ödediği parayı geri isteyebilir.

Şikâyet yolu

İcra dairesinin kanuna aykırı veya hadiseye uygun olmayan işlemlerine karşı, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir. Kamu düzenine ilişkin bazı hâllerde ise şikâyet süreye bağlı değildir. Örneğin haczedilemeyecek nitelikteki bir malın haczi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Sonuç

İcra takibine itiraz, birkaç günlük sürelerle sınırlı ve teknik bir süreçtir. Ödeme emrinin tebliğ tarihinin not alınması, takip türünün doğru tespit edilmesi ve itirazın doğru merciye, açık bir şekilde yapılması hak kayıplarını önler. Süresi içinde itiraz edilmemesi hâlinde takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.