Şirket kuruluşunda dikkat edilmesi gereken hukuki noktalar

Bir şirket kurmak, yalnızca ticaret siciline tescil işlemlerinden ibaret değildir. Kuruluş aşamasında verilen kararlar; ortaklar arasındaki ilişkiyi, şirketin yönetimini, vergisel sonuçları ve olası bir ayrılık hâlinde izlenecek yolu uzun yıllar boyunca belirler. Bu yazıda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde şirket kuruluşunda dikkat edilmesi gereken başlıca hukuki noktaları ele alıyoruz.

Doğru şirket türünü seçmek

Türk Ticaret Kanunu'nda kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler düzenlenmiştir. Uygulamada en çok tercih edilen türler limited şirket ve anonim şirkettir. İkisi arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir:

• Ortak sayısı: Her iki şirket türü de tek ortakla kurulabilir. Limited şirkette ortak sayısı elliyi aşamaz; anonim şirkette böyle bir üst sınır yoktur.
• Asgari sermaye: Kanunda her iki tür için asgari sermaye tutarları öngörülmüştür ve bu tutarlar Cumhurbaşkanı kararıyla güncellenebilir. Anonim şirketin asgari sermayesi limited şirkete göre daha yüksektir. Kuruluş öncesinde güncel tutarların kontrol edilmesi gerekir.
• Pay devri: Limited şirkette pay devri; yazılı şekilde yapılan, imzaları noterce onaylanan bir devir sözleşmesi ve kural olarak genel kurul onayı gerektirir. Anonim şirkette ise pay devri, esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe daha esnektir.
• Kamu borçlarından sorumluluk: Limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir. Anonim şirkette bu sorumluluk kural olarak yönetim kurulu üyeleri bakımından gündeme gelir.
• Halka arz ve sermaye piyasası: Halka açılma veya ileride yatırımcı alma hedefi bulunan girişimler için anonim şirket yapısı genellikle daha elverişlidir.

Hangi türün uygun olduğu; ortak sayısına, büyüme planlarına, yatırımcı ihtiyacına ve risk profiline göre değerlendirilmelidir.

Esas sözleşmenin hazırlanması

Esas sözleşme, şirketin anayasası niteliğindedir. Kanunda yer alması zorunlu unsurların yanında, şirketin ihtiyaçlarına göre isteğe bağlı hükümler de eklenebilir. Esas sözleşme hazırlanırken özellikle şu konular düşünülmelidir:

• Ticaret unvanı ve merkez: Unvanın başka bir şirket unvanıyla karıştırılmayacak şekilde seçilmesi ve şirket merkezinin belirlenmesi,
• Faaliyet konusu (amaç ve konu): Şirketin mevcut ve gelecekte yapabileceği faaliyetlerin yeterince geniş ama belirli bir şekilde yazılması,
• Sermaye ve ödeme takvimi: Sermayenin nasıl ve hangi sürelerde ödeneceği,
• Yönetim ve temsil: Şirketi kimin temsil edeceği, tek imza mı yoksa müşterek imza mı aranacağı,
• Önemli kararlar için nisaplar: Sermaye artırımı, yeni ortak alınması veya önemli varlıkların satışı gibi kararlar için ağırlaştırılmış nisaplar,
• Pay devrine ilişkin sınırlamalar: Önalım hakkı veya devir için onay şartı gibi düzenlemeler.

Hazır şablon esas sözleşmeler kuruluşu hızlandırır; ancak ortaklar arasındaki özel dengeleri yansıtmaz. Bu nedenle özellikle birden fazla ortaklı şirketlerde metnin ihtiyaca göre uyarlanması önerilir.

Sermaye konusu

Şirket sermayesi para veya ayni sermaye (taşınmaz, makine, fikri mülkiyet hakkı gibi değerler) olarak taahhüt edilebilir. Ayni sermaye konulması hâlinde değerleme raporu alınması gerekir. Sermaye taahhüdünün kanunda ve esas sözleşmede öngörülen süreler içinde ödenmesi zorunludur. Ödenmeyen sermaye borcu, şirket alacaklıları ve diğer ortaklar açısından sorumluluk doğurabilir.

Ortaklar arası sözleşme

Esas sözleşme ticaret sicilinde tescil ve ilan edilen, herkese açık bir belgedir. Ortaklar ise aralarındaki bazı özel konuları kamuya açık olmayan bir ortaklar arası sözleşme (pay sahipleri sözleşmesi) ile düzenleyebilir. Bu sözleşmede sıklıkla şu konular yer alır:

• Ortaklardan birinin payını satmak istemesi hâlinde diğer ortakların önalım hakkı,
• Çoğunluk payının satılması hâlinde azınlık ortağının da aynı koşullarla satış yapabilmesini sağlayan birlikte satış hakkı,
• Çoğunluğun, azınlığı da satışa katılmaya zorlayabilmesini sağlayan birlikte satışa zorlama hakkı,
• Rekabet yasağı ve gizlilik yükümlülükleri,
• Ortaklar arasında karar alınamayan kilitlenme durumlarında izlenecek yol,
• Ortaklardan birinin vefatı, iş göremezliği veya ayrılması hâlinde payın değerleme yöntemi.

Bu düzenlemeler, ortaklık ilişkisinin iyi gittiği dönemde konuşulması zor görünen ancak ayrılık durumunda en çok ihtiyaç duyulan kurallardır.

Kuruluş işlemleri

Şirket kuruluşu, Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden başlatılır. Esas sözleşme sistemde hazırlanır, kurucuların imzaları ticaret sicili müdürlüğünde veya noterde onaylanır. Gerekli belgelerin sunulmasıyla şirket ticaret siciline tescil edilir ve tescil Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir. Şirket, tescil ile tüzel kişilik kazanır.

Kuruluştan sonra unutulmaması gerekenler

• Ticari defterlerin kanuna uygun şekilde tutulması ve gerekli açılış onaylarının yaptırılması,
• Marka ve alan adı gibi değerlerin şirket adına tescil ettirilmesi,
• Çalışanlarla yazılı iş sözleşmeleri yapılması,
• Genel kurul toplantılarının ve kararlarının usulüne uygun yapılıp kayıt altına alınması,
• Kişisel verilerin korunması mevzuatına uyum için gerekli düzenlemelerin yapılması.

Sonuç

Şirket kuruluşu, ortaklar için heyecan verici bir başlangıçtır. Bu başlangıcın sağlam temellere oturması; doğru şirket türünün seçilmesine, esas sözleşmenin ihtiyaçlara göre hazırlanmasına ve ortaklar arasındaki ilişkinin önceden açık kurallara bağlanmasına bağlıdır. Kuruluş aşamasında ayrılan zaman, ilerideki uyuşmazlıkların maliyetinin yanında oldukça küçük kalır.